تعریف پاسخگویی و موانع پاسخگویی
پاسخگویی نماد صداقت، توانمندی، جسارت، دانش و علم، تسلط بر شغل و کار، مسئولیت پذیری
عدم پاسخگویی نماد فریب، ضعف، ترس، نداشتن دانش و علم و شناخت در حوزه کار و شغل، مسئولیت ناپذیری
مسئولی که باکفایت نباشد از پاسخگویی فرار می کند
اساسا هر کس که بر منصبی قرار می گیرد در اندازه شرح وظایف سازمانی خود نسبت به ذینفعان همان پست سازمانی مسئولیت دارد. مسئولیت پذیری حکم می کند در برابر همان ذینفعان پاسخگویی انجام گیرد.
متاسفانه دیر زمانی است که عدم پاسخگویی مسئولین در هر رده و طبقه مردم را آزار می دهد. مسئولین گمان دارند وظیفه آنان گفتن و وظیفه مردم شنیدن و پذیرفتن است. لذا مسئولین با غرق در توهمات باطل و پوچ موضوعی با مفهوم پاسخگویی را در ساحت مقام و منصب خود نمی پذیرند.
توهمی که از پایه اشتباه می باشد. اینکه امروز در تمامی حوزه ها فاصله طبقه حکمرانی از مردم حدت پیدا کرده، دلیلی بر مصونیت طبقه حکمرانی از پاسخگوئی نیست. بلکه لازم است مسئولین تجدید رفتار نمایند و به این درک برسند که در قبال مردم مسئولیت دارند و باید پاسخگو باشند.این امری واجب و لازم در هر زمینه حکمرانی است.
براین اساس ضرورت دارد برای تعریف "چیستی پاسخگویی" به چند نکته بعنوان معیارو پارامتر پاسخگویی و شخص پاسخگو اشاره مختصر گردد:
پاسخگویی هنر است: یعنی هر فرد توانمند باید ذاتا قادر به جوابگویی در قبال اعمال خود باشد. باید در فطرت شخصیتی خود از هنر قانع سازی و دفاع از عملکرد خود برخوردار باشد
پاسخگویی مهارت است: یعنی فرد مسئول باید از دانش و مهارتی برخوردار باشد که بتواند با ارائه بینه و ادله مستدل و مستند و شواهد معتبر مخاطب را به پذیرش نظرات خود متوجه گرداند. نباید با طرح مطالب و منطق نامعتبر شخصیت مقام و جایگاه خویش را خدشه دار کند
پاسخگویی جسارت می خواهد: یعنی فرد بفهمد که مسئول است و باید مسئولیت پذیر باشد. چنانچه اشتباه می کند بدون ترس خطای خود را بپذیرد. هم فروتن باشد از دیگران تشکر کند و هم جسارت داشته باشد عذرخواهی نماید. این ویژگی بدان مفهوم است که فرد مسئول در همه حال حاضر به تغییر رفتار شخصی و رویه سازمانی باشد
اما چون اکثر مسئولین با رانت بر مناصب جای می گیرند و مسئولیت شناس نیستند. لذا معمول است در قبال پرسشگری یکی از چهار روش نادرست زیر را انتخاب می کنند:
1. ذاتا پاسخگو نبودن) فرد مسئول کلا پاسخگو نمی باشد و دائم در فرار قرار دارد. سکوت و عدم حضور در بین مردم یا ذینفعان مخاطب نیز بنوعی فرار محسوب می گردد
2. پاسخگویی سفسطه آمیز با طرح مغلطه و خدعه) مسئول با طرح چرندیات و یاوه گویی بعنوان پاسخگری سعی می کند خود را وظیفه شناس معرفی نماید. در این حالت فرد مسئول با توسل به توهمات ذهنی مطالبی ناوارد و بی مورد را بعنوان پاسخ ارائه می دهد. مطالبی بدون اعتبار و شواهد مستند که البته این هم نوعی فرار از پاسخگویی شمارش می شود. منتها تفاوت آن با بند اول آنست که در این نوع پاسخگویی فرد مسئول در جمع مخاطبین و ذینفعان حضور می یابد
3. پاسخگویی مصلحتی از روی خیراندیشی و چاره جوئی) گاها مسئول مجبور به پاسخگویی می گردد. ولی مصلحت نمی بیند واقعیات رخ داده یا سر مگو را بیان نماید. در این حالت پاسخگویی با کد و بیانات رمز آلود ارائه می شود. چراکه مسئول مصلحت نمی داند ریز قضایا را باز نماید. ولی درکل پاسخ مقبول و قانع کننده ای بیان نمی نماید
4. پاسخگویی مصلحتی برای حفظ مقام و جایگاه) نوعی دیگر از پاسخگویی مصلحتی داریم که شخص برای مصلحت شخصی وارد به پاسخگویی می گردد. لیکن پاسخگویی صادقانه و خاصانه نمی باشد. دراقع مسئول نه برای روشن شدن زوایای پنهان و قبول اشتباهات یا هر چیزی از این سنخ، بلکه به اجبار در معرض پاسخگری قرار می گیرد. که در اصل بنوعی دفاع از خود تلقی می شود و می خواهد مخاطب یا ذینفع را الکی دست به سر نماید. این نوع پاسخگویی دقیقا سیاسی یا مکاری نامیده می شود. که بیشتر قانع نمودن مقام بالادستی منظور است تا مخاطب زیر دست و ذینفعان.
برای تمامی حالات فوق که مسئول قادر به پاسخگویی اصولی نیست و یا از رویارویی و مناظره با مخاطب و ذینفع فرار می کند. مفاهیم و علل ذیلا بیان می شوند:
الف) عدم توانمندی فردی برای پاسخگو بودن در قبال اعمال و رفتار خود
ب) نداشتن مهارت و دانش در حوزه شغل. بدان روی که شغل و حوزه کار خود را نمی شناسد، لذا از بحث و مجادله در حوزه شغل و کار خودداری می نماید
ج) ترسو بودن و نداشتن شهامت و جسارت برای دفاع از عملکرد خود در برابر مخاطب و پذیرش اشتباهات احتمالی. چنین فرد مسئول بشدت از گفتگو و رویارویی اجتناب می نماید
د) فرد مسئول برای مراقبت از پست و مقام خود حاضر به همه گونه سازوکار حیله و دروغ حتی پاسخگویی و ارتباط ساختگی است تا سرسپردگی خویش به مافوق را اثبات گرداند
1405/05/31
کلمات کلیدی: پاسخگویی;فرار از پاسخگویی; مسئول پاسخگو; مهارت پاسخگویی